در آیات قرآن دو مقام برای انسان مطرح شده است: 1. مقام نصرت؛ 2. مقام ولایت.
1. در مقام نصرت انسان به حدی از معرفت و شناخت دست نیافته است تا خداوند را ولیّ خود قرار دهد؛ بلکه همان گونه که برای خدا مقام تاثیری در تکوین و افعال می‌بیند برای خودش نیز نوعی تاثیر در افعال می‌بیند؛ البته می‌داند که میان تاثیر خدا و خود در افعال تفاوت اساسی و ماهوی وجود دارد؛ زیرا می‌داند که فعلش در طول مشیت و اراده الهی است و اگر خدا مشیت نکند و نخواهد و اراده‌ای در تحقق فعل نداشته باشد، آن فعل از بنده تحقق نمی‌یابد. این گونه است که فعل خویش را به خود و خدا نسبت می‌دهد و بر اساس ساختار و اصل اصیل «بحول‌الله و قوته اقوم و اقعد؛ به حول و قوت الهی من می‌ایستم و می‌نشینم» عمل می‌کند. پس هم اعتقاد به مشیت و اراده مقدم الهی دارد و هم قدرت و قوت خویش برای انجام کاری را از او می‌بیند. در قرآن آیات بسیاری به این نوع از معرفت و عرفان انسان نسبت به خدا‌اشاره کرده است. از جمله آیاتی که بر این معنا دلالت دارد، آیه 7 سوره محمد(ص) است که خداوند می‌فرماید: إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ یَنْصُرْکُمْ؛ اگر خدا را یاری کنید خدا نیز شما را یاری می‌کند. همچنین آیه 17 سوره انفال به مرتبه نصرت این گونه‌اشاره می‌کند: وَ ما رَمَیْتَ إِذْ رَمَیْتَ وَ لکِنَّ اللَّهَ رَمی؛ و تو تیر نینداختی هنگامی که تیر انداختی و لکن خداوند است که تیر انداخت. در این آیه خداوند از یک سو تیرانداختن را هم به پیامبر(ص) و هم به خود نسبت می‌دهد؛ یعنی در عین حالی که «رَمْی» را به ذات اقدس الهی خویش نسبت می‌دهد، در همان حال آن را به پیغمبر(صلّی الله علیه و آله و سلّم) هم منسوب می‌داند و می‌گوید آن وقتی که تو «رمی» کردی، تو «رمی» نکردی، بلکه خدا رمی کرد.
2. اما در مقام ولایت، دیگر تلفیق نفی و اثبات نیست، بلکه تنها نفی فعل از دیگری و اثبات فعل برای خود است؛ چنانکه در همین آیه 17 سوره انفال در بیان مرتبه دیگر که همین مرتبه ولایت است می‌فرماید: فَلَمْ تَقْتُلُوهُمْ وَ لکِنَّ اللَّهَ قَتَلَهُمْ؛ پس شما آنان را نکشتید ولکن خدا است که آنان را کشت. مقام ولایت که مقام فنا است، همان طوری که کودک ناتوان شیرخواره کاری از دستش بر نمی‌آید و این ولیّ اوست که کارهایش را انجام می‌دهد، خداوند کارها را انجام می‌دهد؛ اما در مقام نصرت همانند دوره نوجوانی و جوانی است که بخشی را فرزند و بخشی را پدر انجام می‌دهد و پدر به یاری فرزند می‌آید. در مقام ولایت دیگر شخص خود را نمی‌بیند و خدا را می‌بیند که کارها را انجام می‌دهد.