وزیر امور خارجه در دیدار با همتای مالزیایی خود تأکید کرد: امروز کشورهای منطقه بیش از هر زمان دیگری دریافتهاند که امنیت منطقهای یک کل به هم پیوسته است و نمیتوان برای تأمین امنیت منطقه به آمریکا و رژیم اسرائیل متکی بود.
سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، روز چهارشنبه(۲۳ اردیبهشت ماه) در رأس هیئتی بلندپایه برای شرکت در نشست مهم وزرای خارجه کشورهای عضو گروه بریکس، وارد دهلینو، پایتخت هند شد. این سفر که در فضای ملتهب سیاسی منطقه و جهان انجام شده است، بستری برای رایزنیهای گسترده دیپلماتیک فراهم آورد. وزیر امور خارجه ایران ضمن شرکت در نشست رسمی و ایراد سخنرانی کلیدی خود، در حاشیه این اجلاس با طیف وسیعی از همتایان بینالمللی خود از جمله وزرای خارجه هند، روسیه، مصر، برزیل، آفریقای جنوبی و کوبا دیدار و پیرامون مسائل راهبردی و همکاریهای چندجانبه به گفتوگو و تبادل نظر پرداخت.
علاوه بر این دیدارها، رئیس دستگاه دیپلماسی با آجیت دوال، مشاور امنیت ملی هند نیز دیدار و رایزنی کرد. بررسی ابعاد امنیتی همکاریهای دوجانبه و منطقهای از محورهای این گفتوگو بود. دیدار با سوبرامانیام جایشانکار، وزیر امور خارجه هند به عنوان میزبان اجلاس و همچنین دیدار با وزیر خارجه آفریقای جنوبی از دیگر برنامههای فشرده سفر عراقچی به دهلینو بود که نشاندهنده پویایی دیپلماسی ایران در میان قدرتهای نوظهور اقتصادی است.
ضرورت تحول در ساختارهای مالی و پولی بریکس
وزیر امور خارجه روز پنجشنبه (24 اردیبهشت) در بخشی از سخنان خود بر لزوم استقلال اقتصادی کشورهای عضو بریکس تأکید کرد. وی با بیان اینکه ما نیازمند نوآوری در ساختارهای مالی و سیستمهای تبادل دانش در بریکس هستیم، گفت: «کشورهای عضو بریکس باید زنجیرههای تأمین خود را ایمن کنند، سیستمهای پولی خود را تنوع ببخشند و در برابر فشارهای یکجانبه، ساختارهای دفاعی اقتصادی مستحکمی بنا کنند تا در برابر بحرانها نه فرسوده، بلکه بازسازی شوند.» عراقچی با این سخنان بر این نکته صحه گذاشت که نظم اقتصادی کنونی جهان پاسخگوی نیازهای کشورهای در حال توسعه نیست و بریکس باید به عنوان جایگزینی مطمئن، سیستمهای پولی خود را از سلطه یکجانبهگرایی خارج کند.
اصلاح شورای امنیت یک ضرورت است نه انتخاب
عراقچی در ادامه برنامههای خود، در نشست روز جمعه (۲۵ اردیبهشت) بریکس در دهلینو، به انتقاد از ساختار فعلی حکمرانی جهانی پرداخت. وی با ببان اینکه اصلاح شورای امنیت یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت برای بقای سازمان ملل است، گفت: «ما به دنبال شورایی هستیم که نمایندگی واقعی از تمام قارهها و مناطق جهان داشته باشد و بیایید از ظرفیتهای بریکس برای بازسازی حکمرانی جهانی و بازگرداندن اعتبار به چندجانبهگرایی استفاده کنیم.» وی تأکید کرد که بدون اصلاحات ساختاری در بدنه اصلی سازمان ملل، کارآمدی این نهاد بینالمللی در مواجهه با بحرانهای نوین به شدت زیر سؤال خواهد رفت.
نقد سیاستهای حداکثری ایالات متحده
در حاشیه این نشست، وزیر امور خارجه ایران در دیدار با همتای تایلندی خود به کالبدشکافی موانع صلح در منطقه پرداخت. وی مواضع متغیر آمریکا و نقش مخرب برخی طرفهای ثالث را از مهمترین موانع دستیابی به تفاهم خاتمه قطعی جنگ خواند و گفت: «شرط دستیابی به توافق آن است که آمریکا به این جمعبندی برسد که اهدافی را که از طریق جنگ نتوانسته محقق کند، از مسیر مذاکره نیز نمیتواند به دست بیاورد و باید از طرح خواستههای حداکثری بپرهیزد.» از نگاه عراقچی، زیادهخواهی واشینگتن در میدان دیپلماسی، عملاً مسیرهای صلحآمیز را مسدود کرده است.
پیوستگی امنیت در منطقه و عدم اعتماد به رژیم صهیونیستی
یکی از محورهای برجسته سخنان عراقچی در دهلینو، موضوع امنیت بومی و منطقهای بود. وی در دیدار با همتای مالزیایی خود تأکید کرد: «امروز کشورهای منطقه بیش از هر زمان دیگری دریافتهاند که امنیت منطقهای یک کل به هم پیوسته و سرنوشت همه کشورهای منطقه به یکدیگر وابسته است و نمیتوان برای تأمین امنیت منطقه به آمریکا و رژیم اسرائیل متکی بود.»
عراقچی و محمد حسن، وزیر امور خارجه مالزی، روز پنجشنبه (۲۴ اردیبهشتماه) در حاشیه نشست وزیران خارجه بریکس دیدار و گفتوگو کردند. وزیر امور خارجه ایران در این دیدار ضمن تشریح آخرین تحولات مربوط به جنگ تحمیلی و آتشبس، جنگ ۴۰ روزه اخیر را نقطه عطفی مهم در تحولات منطقه غرب آسیا توصیف کرد و گفت: «امروز کشورهای منطقه بیش از هر زمان دیگری دریافتهاند که امنیت منطقهای یک کل بههمپیوسته است و سرنوشت همه کشورهای منطقه به یکدیگر وابسته است و نمیتوان برای تأمین امنیت منطقه به آمریکا و رژیم اسرائیل متکی بود.»
ما به هیچ وجه نمیتوانیم به آمریکاییها اعتماد کنیم
عراقچی در یک نشست خبری جامع در محل سفارت ایران در دهلینو، با انتقاد شدید از رفتارهای دوگانه آمریکا اظهار داشت: «مهمترین مسئله امروز اعتماد است؛ ما به هیچ وجه نمیتوانیم به آمریکاییها اعتماد کنیم. بنابراین همه چیز باید دقیق و واضح تعریف شود.» وی با سپاسگزاری از کشورهایی که حملات علیه ایران را محکوم کرده و کمکهای بشردوستانه ارسال کردند، افزود: «ما در وضعیت آتشبس هستیم اگرچه متزلزل است اما تلاش میکنیم به دیپلماسی شانس دیگری دهیم. در برابر حملات تجاوزکارانه مقاومت میکنیم. در برابر تحریم هم مقاومت میکنیم.»
وزیر خارجه با افشای جزئیاتی از کارشکنیهای آمریکا در روند دیپلماسی گفت: «آقای بوسعیدی پیش از انتشار توئیتش، متن را به هیئتهای ایرانی و آمریکایی نشان داده بود و آمریکاییها تأیید کرده بودند که پیشرفت قابلتوجهی حاصل شده و امیدوارند سریعاً قرارداد نهائی شود. اما تنها دو روز بعد، در ۲۸ فوریه، آنها همراه با رژیم صهیونیستی به مردم ما حمله کردند.» وی تأکید کرد: «پیامهایی که از طرف آمریکایی دریافت میکنیم متناقض است؛ هر روز با روز دیگر فرق دارد. توئیت امروز با توئیت دیروز متفاوت است، گاهی در یک روز چند پیام متفاوت میدهند.»
صلحآمیز بودن برنامه هستهای و اقتدار در تنگه هرمز
رئیس دستگاه دیپلماسی بار دیگر بر مواضع اصولی تهران در حوزه هستهای تأکید کرد: «ایران هرگز به دنبال سلاح هستهای نبوده و نیست. این سیاست ماست. ما برنامه صلحآمیز هستهای داریم و همیشه آمادهایم اطمینان دهیم که این برنامه صلحآمیز باقی میماند.» وی در مورد امنیت دریانوردی در منطقه نیز تصریح کرد: «از نگاه ما، تنگه هرمز همچنان باز است، اما به جز کشورهایی که با ما در جنگ بودهاند. هر کشتی که میخواهد عبور کند باید هماهنگی لازم را با ما انجام دهد و ما آنها را راهنمایی خواهیم کرد. ما آرزو داریم تنگه هرمز به طور کامل بازگشایی شود، اما به دلیل تجاوزات آمریکا، منطقه ناامن شده است. به محض پایان یافتن این تجاوزات، همه چیز به حالت عادی برمیگردد.»
سردرگمی آمریکا و روابط با همسایگان
عراقچی در بخش دیگری از سخنانش به روابط با کشورهای حاشیه خلیجفارس پرداخت و گفت: «ما با کشورهای حاشیه خلیجفارس مشکل خاصی نداریم و آنها هدف حملات ما نبودند؛ حملات ما تنها پایگاههای نظامی و منافع آمریکا در خاک آن کشورها را هدف قرار داد. تنها دلیل توقف این حملات، بیانیه پایانی حمایت آن کشورها از اسرائیل و آمریکا در تجاوز به ایران بود که بسیار تأسفبار است.» وی افزود: «اسرائیل و آمریکا نمیتوانند از آنها محافظت کنند. در این جنگ ثابت شد که پایگاههای نظامی آمریکا خود به منبع ناامنی تبدیل شدهاند.»
وزیر خارجه با اشاره به میانجیگری پاکستان و نقش مثبت چین، تأکید کرد که ایران از هر اقدامی برای کمک به دیپلماسی استقبال میکند. وی با نقد توئیتربازی مقامات آمریکایی از جمله ترامپ گفت: «این سخنان متضاد نشاندهنده عمق سردرگمی آمریکاییهاست. آمریکا هیچ طرحی برای پایان این جنگ ندارد و هر روز اهداف متفاوتی بیان میکند.»
آمادگی ایران برای میدان و میز مذاکره
عراقچی با لحنی قاطع اظهار داشت: «ما برای هر دو سناریو آمادهایم؛ یا به میدان جنگ برمیگردیم یا به میز مذاکره. راه دیپلماسی را پیش میگیریم و برای ما هر دو گزینه تفاوتی ندارد. این طرف مقابل است که باید انتخاب کند.» وی درباره بنبست در مذاکرات اسلامآباد نیز توضیح داد که مواضع حداکثری و تغییر اهداف در پایان مذاکرات از سوی طرف آمریکایی، مانع رسیدن به توافق شده است. وی همچنین به روابط راهبردی با روسیه و دیدار خود با سرگئی لاوروف اشاره کرد و شراکت دو کشور را پایدار توصیف نمود. درخصوص بیانیه نهائی بریکس نیز تصریح کرد که کارشکنی یکی از کشورهای دارای رابطه با اسرائیل مانع صدور بیانیه شد، اما تأکید کرد که ایران همچنان به دنبال امنیت پایدار در کنار همسایگان است.
بندر چابهار دروازه طلایی هند به منطقه
وزیر امور خارجه در پایان به همکاریهای اقتصادی با هند اشاره کرد و بندر چابهار را یکی از نمادهای همکاری دوجانبه خواند. وی گفت: «چابهار میتواند به دروازهای طلایی برای دسترسی هند به آسیای مرکزی، قفقاز و سپس اروپا تبدیل شود. امیدوارم هند به فعالیتهای خود در این بندر ادامه دهد تا به طور کامل توسعه یابد.» عراقچی تأکید کرد که هند با جایگاه بینالمللی خود میتواند نقش پررنگتری در تقویت صلح و دیپلماسی منطقه ایفا کند.