عَنْ أَبِی عَبْدِاللَّهِ (ع): الْمُؤْمِنُونَ خَدَمٌ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ قُیل وَ کَیْفَ یَکُونُونَ خَدَماً بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ؟ قَالَ یُفِیدُ بَعْضُهُمْ بَعْضاً(1)
[مؤمنان خدمتکاران یکدیگرند، سوال شد: چگونه يكديگر را خدمت مي كنند؟ فرمود: يكديگر را سود مي رسانند].
حضرت امام صادق (ع) فرمودند: مؤمنین، خدمتکاران یکدیگرند. خدم، جمع خادم است؛ یعنی خدمتکاران. در فارسی، ما برای کلمه خدم می‌گوئیم خدمتکار؛ که محترمانه‌اش کلمه«خدمتکار» است  و غیرمحترمانه‌اش کلمه «نوکر» است، نه خدمتگزار. تعبیر خدمتگزار، یک تعبیر دیگری است و در فارسی یک معنای عرفیِ دیگری دارد، که متفاوت است با معنای خدمتکار. خدم، جمع خادم است. خادم به همان معنای خدمتکار است.
می گوید: مؤمنین خدمتکارهای همدیگرند. [مستمعین]، تعجب کردند: چطورهمه خدمتکار همدیگر هستند؟ یا به تعبیر عرفی‌تر، همه نوکر همند؟ «قیل و کیف یکونون خدما بعضهم لبعض»؛ چه جور می‌شود که بعضی، بعضی دیگر را خدمتکار باشند؟ یعنی مثلاً بروند خانه‌های همدیگر، خدمتکاری کنند؟ فرمود: «یفید بعضهم بعضا»؛ [یعنی] به هم فایده برسانند. پس فایده رساندن مؤمنین به یکدیگر، خدمتکاری به آنهاست؛ [و در آن] منّتی وجود ندارد؛ نکته این است.
اگر چنانچه ما به هم خدمتی کردیم و به یکدیگر فایده‌ای رساندیم، چه در عرضِ هم باشیم - مثل ما مردم معمولی کوچه و بازار که به حسب شأن اجتماعی، در عرض یکدیگر قرار داریم - چه آن کسی که به حسب موقعیت اجتماعی، شأن بالاتری دارد؛ مثلاً رئیس یک تشکیلاتی است، دیگر نباید سر یکدیگر منّتی داشته باشیم. به نظر ما نکته این حدیث، تنها این نیست که افراد باید به هم نفع برسانند؛ بلکه این هم هست که این نفع رساندن موجب منّت نباشد، تا این خدمتی را که می کنند، با منّت گذاشتن باطل نکنند.
ـــــــــــــــــــــــــ
(1) کافی، ج 2، ص 167
*شرح حدیث در ابتدای درس خارج؛1389/09/30
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای