مورد بعدی در جایی است که عقل با شهوت و غضب مبارزه کند، ولی در این مبارزه، گاهی شکست بخورد و گاهی پیروز شود. در صورتی که شکست بخورد، ولی شکستش تمام نباشد، بلکه دوباره آمادگی پیدا می‌کند که مبارزه را شروع کند، چون در اینجا عقل تسلیم (محض) شهوت و غضب نشده است، بلکه فلته‌ای (لغزش و خطایی) از او ظاهر شده و شهوت یا غضب بر او غلبه کرده و عمل زشتی از او صادر شده است. اما این طور نبوده که عقل محکوم شهوت و غضب شده باشد، بلکه در یک واقعه (موردی) این چنین شده است. به این نفس «نفس لوامه» می‌گویند. قرآن می‌گوید: «نفس لوامه» (قیامه - 2) یعنی آن روحی که ناراحت است و خود را سرزنش می‌کند. تجدید قوا می‌کند که شهوت و غضب را مهار کند تا دیگر شکست نخورد.
اما در صورتی که عقل بیچاره کاملا شکست بخورد و در خدمت شهوت و غضب دربیاید، خودش نیرویی از ابزار کار شهوت و غضب می‌شود و شکست کامل می‌خورد. قرآن می‌گوید. این نفس «نفس اماره» است. «ان النفس الاماره بالسوء» (یوسف - 53) نتیجه‌گیری می‌شود که نقش عقل، برقراری تعادل، عدل و قسط داخلی بین این نیروها است. (1)
ـــــــــــــــــــــــــــــــــ
1- اخلاق ربانی، آیت‌ا... شیخ مجتبی تهران(ره)، ج 1، ص 131