با توجه به عدم امکان دور زدن تنگه هرمز برای عبور ۱۸ میلیون بشکه نفت خام و همچنین حجم انبوهی از گاز طبیعی مایع، هرگونه اخلال در تنگه هرمز به‌شدت بر قیمت نفت و هزینه انرژی در اروپا و به‌ویژه آمریکا اثرگذار خواهد بود.
مرکز مطالعات راهبردی و بین‌الملل در گزارشی مفصل، ضمن بررسی سناریوهای احتمالی قطع شریان نفت در تنگه هرمز، تأکید می‌کند که این‌بار ایران در واکنش به هرگونه حمله‌ای، هیچ خط قرمزی نخواهد داشت و به احتمال زیاد، تمامی زیرساخت‌های نفتی کشورهای حاشیه خلیج‌فارس را هدف قرار خواهد داد.
بنابر این گزارش تحلیلی، اگر درگیری‌ها با آمریکا یا اسرائیل از سر گرفته شود، ایران آن را تهدیدی وجودی تلقی می‌کند و در نتیجه، عرضه نفت منطقه را قطعاً با اختلال جدی مواجه خواهد کرد. شش کشور تولیدکننده نفت در خلیج‌فارس برای دسترسی به بازارهای جهانی، به عبور بدون مانع کشتی‌ها از تنگه هرمز وابسته‌اند و به هیچ‌وجه نمی‌توانند این مسیر را به‌طور کامل دور بزنند.
بررسی چهار سناریو در اختلال احتمالی عرضه نفت خلیج ‌فارس
مؤسسه مطالعات راهبردی و بین‌الملل چهار سناریوی اختلال در عرضه نفت را بررسی کرده و توضیحاتی نیز درباره احتمال اختلال در صادرات گاز از خلیج‌فارس ارائه داده است.
سناریو ۱: ابهام شدید درباره واکنش ایران به هرگونه اخلال در صادرات نفتی خود در سناریوی نخست، آمریکا یا اسرائیل می‌کوشند صادرات نفت ایران را مختل کنند. این اقدام می‌تواند به شکل محاصره جزیره خارگ - تأسیسات اصلی بارگیری نفت ایران بر روی کشتی‌ها - یا توقیف نفتکش‌هایی باشد که نفت خام ایران را حمل می‌کنند.
از آنجا که نفت کالایی جهانی و قابل جایگزینی است، اختلال در هر نقطه‌ای بر قیمت‌ها در سراسر جهان اثر می‌گذارد. حذف نفت ایران از بازار موجب می‌شود چین برای تأمین جایگزین وارد رقابت شود که احتمالاً افزایش حداقل ۱۰ تا ۱۲ دلاری در قیمت جهانی نفت خام را در پی خواهد داشت.
به نظر می‌رسد این گزینه برای آمریکا مطلوب باشد؛ اما واکنش ایران به چنین اقداماتی غیرقابل پیش‌بینی است و می‌تواند تبعاتی به دنبال داشته باشد که پیامدهای خطرناکی را بر آمریکا و متحدان آن در منطقه تحمیل کند.
سناریو ۲: ایران به اخلال بسنده نخواهد کرد
در سناریوی دوم، کارشناسان مؤسسه مطالعات راهبردی توضیح می‌دهند که ایران در صادرات نفتی خلیج‌فارس اخلال ایجاد کند. این کارزار احتمالاً جریان صادراتی عبوری از تنگه هرمز را هدف قرار می‌دهد؛ جایی که مسیرهای رفت‌وبرگشت کشتی‌ها تنها دو مایل عرض دارند.
ایران می‌تواند نفتکش‌ها را منحرف یا توقیف کند، یا با استفاده از شناورهای تندرو، پهپادها، موشک‌های ضدکشتی یا مین‌های دریایی به آنها حمله مستقیم انجام دهد. در این حالت، تا ۱۸ میلیون بشکه در روز از نفت خام و فرآورده‌های پالایشی غیرایرانی ممکن است محدود یا متوقف شود.
در این سناریو، چندین میلیون بشکه در روز ممکن است برای هفته‌ها مختل شود و قیمت نفت با جهشی شدید مواجه گردد؛ هم به دلیل افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل و بیمه و هم به سبب خروج برخی اپراتورهای کشتیرانی از منطقه که ظرفیت صادرات را بیش از پیش کاهش می‌دهد.
سناریو ۳: نرسیدن نفت ایران به بازارهای جهانی نیز می‌تواند فاجعه‌بار باشد
در سناریوی سوم، کارشناسان توضیح می‌دهند که آمریکا یا اسرائیل مستقیماً تأسیسات نفتی ایران را هدف قرار دهند.
آثار قیمتی، از نظر این کارشناسان، بسیار فراتر از جهش ۱۰ تا ۱۲ دلاری مورد انتظار در سناریوی نخست خواهد بود؛ به دو دلیل: نخست آنکه آسیب یا تخریب زیرساخت‌های ایران می‌تواند عرضه نفت را برای مدت طولانی‌تری از بازار خارج کند؛ دوم و مهم‌تر آنکه انتظار برای تشدید اقدامات متقابل از سوی ایران در قالب سناریویی مشابه سناریوی چهارم (که در ادامه توصیف می‌شود) افزایش می‌یابد. بنابراین، این مسیر می‌تواند قیمت نفت را به بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه برساند و پیامدهای گسترده‌ای به همراه داشته باشد.
سناریو ۴: ایران این‌بار با تمام قوا وارد میدان خواهد شد
در سناریوی چهارم که به عقیده کارشناسان آمریکایی محتمل‌تر از دیگر موارد است، ایران تأسیسات نفتی کشورهای عربی خلیج‌فارس را هدف قرار می‌دهد. در این سناریو، ایران به‌صورت مستقیم میادین تولید، گره‌های جمع‌آوری و فرآورش و پایانه‌های صادرات نفت کشورهای عربی را مورد حمله قرار می‌دهد.
در این وضعیت، بسته به اینکه کدام دارایی‌ها از مدار خارج شوند و برای چه مدتی، بخش قابل‌توجهی از ۱۸ میلیون بشکه در روز صادرات غیرایرانی نفت از خلیج‌فارس در معرض خطر قرار می‌گیرد. افزون بر آن، احتمال دارد میلیون‌ها بشکه در روز دیگر از خوراک نفت خام داخلی و عرضه فرآورده‌های پالایشی کشورهای آسیب‌دیده نیز با ریسک جدی مواجه شود.
چنین سناریویی، به عقیده کارشناسان این اندیشکده، می‌تواند به جهشی تاریخی در قیمت نفت منجر شود؛ حتی بالاتر از سطح ۱۳۰ دلار در هر بشکه. همانند سناریوی سوم، تأسیسات نفتی به‌شدت آسیب خواهند دید.
این موضوع نه‌تنها درباره زیرساخت‌های خشکی صادق است، بلکه به‌ویژه درباره سکوهای بارگیری فراساحلی اهمیت دارد؛ زیرا این سکوها گلوگاه حیاتی ظرفیت صادراتی محسوب می‌شوند.
همچنین جریان گاز طبیعی مایع که از طریق تنگه هرمز به بازارهای جهانی منتقل می‌شود، در صورت بروز درگیری جدید می‌تواند مختل شود. صادرات قطر - بیش از ۱۰ میلیارد فوت مکعب در روز - ممکن است از طریق مین‌های دریایی، حمله مستقیم به کشتی‌های حامل گاز یا از کار انداختن پایانه صادراتی این کشور در بندر رأس لفان کاهش یافته یا متوقف شود. چنین وضعیتی می‌تواند حتی قیمت برق را در داخل آمریکا نیز افزایش دهد و تلاش سیاست‌گذاران آمریکایی برای حفظ مقرون‌به‌صرفه بودن انرژی برای مصرف‌کنندگان را ناکام بگذارد.
همان‌گونه که در یادداشت ۲۳ ژوئن ۲۰۲۵ مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی با عنوان «چگونه جنگ با ایران می‌تواند صادرات انرژی از تنگه هرمز را مختل کند» توضیح داده شده، مسیرهای صادراتی جایگزین که تنگه هرمز را دور می‌زنند، تنها می‌توانند بخش محدودی از صادرات روزانه خلیج‌فارس را پوشش دهند.
خط لوله شرق- غرب شرکت آرامکوی عربستان، مراکز تولید نفت این کشور در استان شرقی را به بندر تجاری ینبع در دریای سرخ متصل می‌کند. این خط لوله می‌تواند بخشی از نفت را از خلیج‌فارس به دریای سرخ منتقل کند، اما ظرفیت آن محدود است. در حالی که صادرات معمول عربستان از پایانه‌های خلیج‌فارس حدود ۶ میلیون بشکه در روز است، کمتر از نیمی از صادرات خلیجی این کشور قابلیت تغییر مسیر دارد.
امارات متحده عربی می‌تواند حدود نیمی از صادرات ۲ میلیون بشکه در روز خود از خلیج‌فارس را از طریق خط لوله به بندر فجیره در خلیج عمان منتقل کند و بدین‌ترتیب تنگه هرمز را دور بزند. فجیره در حال حاضر حدود یک‌سوم از مجموع ۳.۲ میلیون بشکه در روز صادرات امارات را پوشش می‌دهد. بنابراین
، یک‌سوم باقی‌مانده (حدود یک میلیون بشکه در روز) در صورت بسته شدن هرمز عملاً محصور خواهد شد.
سایر صادرکنندگان نفت خلیج‌فارس - عراق، کویت، بحرین و قطر (با مجموع ۵.۷ میلیون بشکه در روز) - هیچ ظرفیت جایگزینی برای دور زدن هرمز ندارند. همچنین قطر هیچ مسیر جایگزینی برای صادرات ۱۰ میلیارد فوت مکعب در روز LNG خود در اختیار ندارد.
جمع‌بندی
به گزارش فارس، نتیجه‌ای که تیم کارشناسی مؤسسه مطالعات راهبردی و بین‌المللی از این چهار سناریو می‌گیرد، آن است که با توجه به عدم امکان دور زدن تنگه هرمز برای عبور ۱۸ میلیون بشکه نفت خام و همچنین حجم انبوهی از گاز طبیعی مایع، هرگونه اخلال در تنگه هرمز - تحت تأثیر هر یک از سناریوهای احتمالی - به‌شدت بر قیمت نفت و هزینه انرژی در اروپا و به‌ویژه آمریکا اثرگذار خواهد بود.
کارشناسان این مرکز تصریح کرده‌اند که در صورت وقوع هرگونه حمله، ایران این‌بار در واکنش خود هیچ خط قرمزی نخواهد داشت.